مراسم خواستگاری و جشن عروسی در مغان

مراسم خواستگاری و جشن عروسی در منطقه مغان به مانند دیگر مناطق ایران به گونه‏ای خاص برگزار می‏شود. در قدیم‏الایام، پسر، دختر را بر سرچشمه آب مورد استفاده عشایر و روستاییان دیده و می‏پسندید و یا دختر و پسر را والدین و سرپرستان آنان در دوران كودكی برای هم نشان می‏كردند. ملاكهای انتخاب، اغلب قومی و طایفه‏ای بوده و طرف انتخاب‏كننده پدر داماد می‏بود. از ملاكهای انتخاب به زیبایی و وجاهت دختر، طبقه و موقعیت اجتماعی طرفین، مذهبی و تدین خانواده‏ها، شرایط داماد به لحاظ قدرت جسمانی، قدرت عقلانی و ... می‏توان اشاره داشت. نوعی دیگر از ازدواجها، ازدواجهای جبری بوده كه نمونه بارز این گونه وصلتها، ازدواج طرفین به خاطر رفع اختلافات قبیله‏ای و طایفه‏ای بوده است. معمولاً در خواستگاریها از ریش‏سفیدان قبیله یا طایفه دعوت می‏شده تا به خانه دختر رفته و از او خواستگاری نماید. پدر دختر از طرف مقابل خود چند روزی فرصت می‏خواست تا با نظرخواهی از خود دختر و اعضای خانواده جواب نهایی را گرفته تا به خانواده پسر منعكس نماید.در صورت مثبت بودن پاسخ خانواده دختر، مقدمات جشن عروسی فراهم می‏شد. در این مرحله، نخستین كار، نشان كردن دختر بود كه با یك انگشتری و چند قلم لباس در روز تعیین شده دختر را نشان می‏كردند. مراسم شیرینی‏خوران مرحله دوم پس از دریافت جواب مثبت بود. در طی این برنامه مراسم شاد اجرا می‏شد. عقدخوانی پس از مراسم شیرینی‏خوران با دعوت از یك فرد روحانی و یا فرد آگاه به مسایل شرعی صورت می‏پذیرفت. كابین یا مهریه عروس معمولاً، قرآن، پول و احشام بوده است. مقدار و میزان مهریه معمولاً پس از بررسیهای لازم در مورد امكانات و شرایط مالی داماد تعیین می‏شد. مهریه شامل چهار یا پنج رأس گاو یا گله‏ای گوسفند، مقداری برنج، میوه، كشمش، لباس، قند و شیرینی و ... بوده كه توسط شتر و یا اسبهای تزیین شده به خانه عروس برده می‏شد. پس از آن مراسم قندشكنی در خانه عروس برپا می‏شد و وكیل عروس مبلغی را به عنوان شادباش و تهنیت دریافت می‏كرد. خانواده عروس با استفاده از مقدار مبلغی كه با عنوان شیربها (باشدیق) از خانواده داماد گرفته‏اند نسبت به تهیه جهیزیه اقدام می‏نمایند. در این گونه موارد زنان طایفه عروس دور هم جمع شده، با شادی و پایكوبی به فراهم كردن جهیزیه عروس می‏پردازند. شال متقال، مخملهای اصل، قراووس، زر، بادم و قلماشال از لباسهای گرانبهایی است كه برای عروس خریداری می‏شود. نوع پوشش عروس از میان لباسهای ذكر شده و بنا بر سلیقه داماد و مد محلی انتخاب می‏شود. این مسأله در مورد داماد هم صدق می‏كرد. موهود، زره‏دار، شیود، قنبركت از لباسهای معروف مردانه است و داماد در جشن عروسی یكی از این البسه را به تن می‏كرد. در آخرین شبی كه عروس فردای آن به خانه بخت می‏رود، اقوام و طایفه و اهالی ده برای صرف شام دعوت می‏شوند. بعد از شام، مراسم حنابندان انجام می‏شود. پیش از صرف شام، آشپز از برداشتن در دیگ غذا امتناع می‏كرد. در این هنگام یك نفر از طرف خانواده داماد به عنوان قدردانی از زحمت و همچنین شادباش به آشپز مبلغی پول یا خلعت می‏داد. یكی از رسوم منطقه مغان در شب عروسی، فرستادن شام و غذای پخته شده برای داماد است كه توسط چند نفر فرستاده می‏شود. مراسم حنابندان بعد از صرف شام در منزل عروس برپا می‏شود. در این مراسم چند نفر از نزدیكان و دوستان عروس ـ كه اغلب دختر هستند و آرایش عروس را به عهده دارند ـ حنا را در ظرفی كوچك قرار داده، نخست به دست عروس می‏مالند و سپس به عروس می‏دهند تا جلوی میهمانان بگیرد. حضار با انگشت سبابه مقداری حنا برداشته، در دستهای خود می‏مالند و با تبریك گفتن عروسی، مقداری پول یا خلعت به عنوان شادباش به عروس می‏دهند. در ضمن مقداری حنا هم به منزل داماد فرستاده می‏شود. از جمله مواردی كه بعد از حنابندان در منزل عروس برپا می‏شود، شادی و جشن دختران و پسران جوان فامیل می‏باشد. معمولاً چنین جشنهایی تا سحر ادامه دارد. فردای همان شب، داماد برای بردن زوج خویش با همراه خود فاصله روستا یا خانه خود تا خانه عروس را با اجرای بازیها و مسابقات اسب‏دوانی، طی می‏نماید. عروس نیز توسط دختران مشاط به منظور سفر به زندگی جدید خود آماده می‏شود. با رسیدن داماد به منزل عروس مسابقات و بازیهای محلی بار دیگر در مقابل زوجین اجرا می‏گردد. جهیزیه عروس برای حمل، بار شتران و اسبها می‏شود و دعای خیر توسط ریش‏سفیدان خانواده عروس خوانده می‏شود كه این دعا نخستین دعای خیر آغاز زندگی آنان بوده و در زمانهای گذشته در میان عشایر و روستاییان از حرمت بسیار زیادی برخوردار بوده است. پس از دعای خیر، عروس را بر اسب تزیین شده سوار كرده، یك نفر به عنوان جلودار، افسار و دهنه اسب را با خود می‏كشد. یك نفر زن شوهردار آگاه به مسایل شرعی و زناشویی به عنوان همراه (ینگه) با عروس راهی می‏شود. پرتاب سه عدد سیب و قند به نماد زیبایی و شیرینی زندگی توسط داماد، اجرا می‏شود. با این توصیف كه داماد به طور اعم سیبهای سرخ را یكی پس از دیگری به طرف عروس پرتاب می‏كند. از زیباییهای چنین جشنهایی استفاده از اشعار و مقامهای محلی است كه جذابیت جشن را دوچندان می‏كرده است. بعد از ظهر روز عروسی (شب زفاف) معمولاً كفشها یا خود داماد را می‏دزدیدند و پس از مدتی در مقابل اخذ وجه و خلعت، او را آزاد می‏كردند. پس از تحویل داماد، دو نفر به عنوان ساق‏دوش و سل‏دوش داماد و یك نفر به عنوان ینگه با همراه عروس، عروس و داماد را برای شب زفاف آماده می‏كنند. سه روز بعد، زنان اقوام عروس به همراه یك نفر مرد برای شركت در مراسم تخته‏بند (دواق آتدی) با سوغات و هدایای خود به خانه نوعروسان می‏روند. بعد از گذشت یك ماه از جشن عروسی، خانواده عروس، زوجین را به منظور صرف شام و چند روز میهمانی به خانه خود دعوت می‏كنند و برای عروس گاو و گوسفند و برای داماد لباس نو هدیه می‏دهند. این رسم در منطقه مغان ایاق اشدی نامیده می‏شود.